Psilocybine bij depressieve klachten: snelle werking zichtbaar in nieuwe JAMA-studie

Er is een nieuw wetenschappelijk artikel verschenen in JAMA Network Open over psilocybine bij terugkerende depressieve klachten. De studie onderzocht of één dosis van 25 mg psilocybine sneller en langer effect geeft dan een actieve placebo bij mensen met een matige tot ernstige depressieve episode.

Wat onderzochten de onderzoekers?

De studie werd uitgevoerd in Zweden, aan de Northern Stockholm Psychiatric Clinic en het Karolinska Institutet. In totaal deden 35 deelnemers mee met terugkerende depressieve klachten. Zeventien deelnemers kregen één dosis van 25 mg psilocybine en achttien deelnemers kregen 100 mg niacine als actieve placebo.

Beide groepen kregen psychotherapeutische ondersteuning rondom de sessie. Het traject bestond uit één voorbereidende sessie, één doseringsdag en drie integratiesessies binnen een periode van 17 dagen. Tijdens de sessiedag werden deelnemers aangemoedigd om naar binnen te keren, met ondersteuning van muziek, oogmasker en begeleiding door psychologen.

De resultaten op korte termijn waren duidelijk

De belangrijkste uitkomstmaat was de verandering in depressieve klachten op dag 8, gemeten met de MADRS-score. Op dat primaire meetmoment daalde de MADRS-score in de psilocybinegroep gemiddeld 7,27 punten sterker dan in de niacinegroep. Dit verschil was statistisch significant.

Ook op dag 15 en dag 42 bleef het verschil tussen psilocybine en niacine significant. Op dag 15 was het gemiddelde verschil 11,03 punten in het voordeel van psilocybine. Op dag 42 was dit verschil 8,33 punten. Daarmee laat deze studie vooral een snel en relatief langdurig effect zien in de eerste zes weken na de sessie.

Zelfrapportage liet al vanaf dag 2 verbetering zien

Naast de beoordeling door onderzoekers vulden deelnemers ook zelf vragenlijsten in. Op de zelfgerapporteerde MADRS-S-score was het verschil tussen psilocybine en niacine al vanaf dag 2 zichtbaar. Dit verschil hield in de hoofdanalyse aan tot dag 102.

Dat is interessant, omdat het suggereert dat deelnemers zelf al zeer snel verandering merkten. Tegelijkertijd blijft dit gevoelig voor verwachtingseffecten, zeker bij psychedelisch onderzoek waarbij deelnemers vaak kunnen raden welke stof zij hebben gekregen.

Remissie op dag 42 was opvallend

Een van de opvallendste uitkomsten was het verschil in remissie op dag 42. In de psilocybinegroep voldeed 52,9% van de deelnemers aan de criteria voor remissie, tegenover 5,9% in de niacinegroep. In aantallen ging het om 9 van de 17 deelnemers in de psilocybinegroep en 1 van de 17 beoordeelde deelnemers in de niacinegroep.

Op dag 365 was dit verschil niet langer statistisch significant. Na één jaar was de remissie op de MADRS-score 52,9% in de psilocybinegroep en 41,2% in de niacinegroep. Dat betekent dat psilocybine op korte termijn duidelijk beter scoorde, maar dat het langetermijnverschil na een jaar minder overtuigend was.

Belangrijke nuance: het effect bleef niet bij iedereen een jaar sterker

Deze studie is extra waardevol omdat er een follow-up van twaalf maanden was. Dat maakt het mogelijk om niet alleen naar de eerste weken te kijken, maar ook naar de langere termijn. De conclusie is genuanceerd: psilocybine bleef beter dan niacine tot dag 42 op de klinische MADRS-score, en tot dag 102 op de zelfrapportage. Na twaalf maanden was het verschil tussen de groepen niet meer significant.

De onderzoekers noemen daarom dat herhaalde dosering, aanvullende ondersteuning of een onderhoudsstrategie mogelijk nodig kan zijn om terugval op langere termijn te beperken. Dit moet nog verder onderzocht worden.

Veiligheid en bijwerkingen

De meeste gemelde bijwerkingen waren tijdelijk en mild tot matig. In de psilocybinegroep kwamen onder andere hoofdpijn, angst, hallucinaties, agitatie, verhoogde bloeddruk en tintelingen voor. Er werden geen ernstige bijwerkingen gemeld die als gerelateerd aan psilocybine werden beoordeeld.

Wel is een belangrijk veiligheidssignaal dat twee deelnemers in de psilocybinegroep ernstige en aanhoudende angst rapporteerden waarvoor medische aandacht nodig was. Dit laat zien dat psilocybine niet voor iedereen licht of vanzelfsprekend goed te verdragen is, zelfs binnen een gecontroleerde onderzoekssetting met professionele begeleiding.

Blindering blijft een probleem bij psychedelisch onderzoek

Een belangrijke beperking van deze studie is dat de blindering niet goed standhield. Aan het einde van de studie raadde 94,1% van de deelnemers in de psilocybinegroep correct dat zij psilocybine hadden gekregen. In de niacinegroep raadde zelfs 100% correct dat zij niacine hadden gekregen.

Ook de beoordelaars konden relatief vaak correct inschatten in welke groep iemand zat. Dat is belangrijk, omdat verwachting, herkenning van het psychedelische effect en placebo-effecten de uitkomsten kunnen beïnvloeden. De onderzoekers concluderen daarom dat niacine als actieve placebo onvoldoende was om echte blindering te behouden.

Wie deden er niet mee?

De studie had ook duidelijke exclusiecriteria. Mensen met eerder psychedelisch gebruik, psychotische of bipolaire stoornissen, een eerstegraads familielid met een psychotische stoornis, actuele middelenstoornis, zwangerschap, lopende antidepressieve behandeling, lopende psychotherapie of suïcidaliteit werden uitgesloten.

Daardoor zijn de resultaten niet zomaar toepasbaar op iedereen met depressieve klachten. Vooral mensen met complexere problematiek of acute risico’s zijn in dit onderzoek niet meegenomen.

Waarom dit onderzoek belangrijk is

Deze studie is belangrijk omdat het een gerandomiseerd en placebo-gecontroleerd onderzoek is met een relatief lange follow-up van twaalf maanden. De uitkomsten laten zien dat één dosis psilocybine met psychotherapeutische ondersteuning snel verschil kan maken op depressiescores, vooral in de eerste weken tot maanden.

Tegelijkertijd maakt de studie ook duidelijk dat eerdere open-label of ongecontroleerde onderzoeken het langetermijneffect mogelijk hebben overschat. Zonder controlegroep is het lastig om onderscheid te maken tussen het effect van psilocybine, natuurlijke verbetering, verwachtingseffecten, psychologische ondersteuning en andere factoren.

In één zin

Deze JAMA-studie suggereert dat één begeleide dosis psilocybine bij terugkerende depressieve klachten sneller werkt dan niacine in de eerste weken na de sessie, maar dat het verschil na twaalf maanden niet meer significant was en dat grotere studies nodig blijven.