Kunnen psychedelica een manie uitlokken? Wat een nieuwe meta-analyse laat zien

Een nieuwe systematische review en meta-analyse, gepubliceerd in Molecular Psychiatry door een internationaal team onder leiding van onderzoekers van het Universitair Ziekenhuis Genève, brengt in kaart hoe vaak serotonerge psychedelica (psilocybine, LSD, mescaline, DMT/ayahuasca) en MDMA een hypomanie of manische episode kunnen uitlokken, en bij wie dat risico het grootst is.
De onderzoekers doorzochten databases en trialregisters tot en met 26 januari 2026 en namen 23 studies mee die aan de inclusiecriteria voldeden, waarvan er vier bruikbaar waren voor de meta-analyse zelf.

Waarom dit onderzoek relevant is

Psychedelica worden steeds vaker onderzocht als behandeling voor stemmingsstoornissen zoals depressie.
Tegelijk bestaat er al langer zorg dat deze middelen juist het tegenovergestelde kunnen veroorzaken bij mensen met een aanleg voor bipolaire stoornissen: een (hypo)manische episode.
De centrale vraag die de auteurs wilden beantwoorden was of zulke stemmingswisselingen tijdelijk zijn, of dat psychedelicagebruik kan bijdragen aan blijvende bipolaire problematiek of een diagnostische overgang naar bipolaire stoornis.

Hoe vaak komt het voor?

De gerapporteerde percentages van dysforie/euforie, hypomanie of manie na psychedelicagebruik liepen sterk uiteen, afhankelijk van de onderzochte populatie.
In gecontroleerde klinische trials met psilocybine-ondersteunde therapie bij ernstige depressie lag dit percentage op slechts 5,8%, terwijl het in naturalistische studies onder mensen die al een bipolaire stoornis hadden, opliep tot 30%.
Wanneer manische symptomen daadwerkelijk optraden, waren ze doorgaans acuut van aard en zelflimiterend: ze gingen dus vanzelf weer over, zonder dat er sprake was van een blijvende manische episode.

Wie loopt het meeste risico?

De observationele studies in deze review wijzen op een aantal duidelijke risicofactoren voor het uitlokken van manische of hypomane symptomen na psychedelicagebruik.
Een verhoogd risico werd met name gezien bij mensen met bipolaire I-stoornis, mensen met een familiaire kwetsbaarheid voor stemmingsstoornissen, mensen die meerdere middelen tegelijk gebruiken (polydruggebruik), en gebruik dat onbegeleid of illegaal plaatsvindt, dus buiten een klinische of therapeutische setting.
Dit sluit aan bij wat je vaker terugziet in de psychedelica-literatuur: setting, begeleiding en een zorgvuldige screening op onderliggende kwetsbaarheden maken een substantieel verschil in het risicoprofiel.

Leidt het tot een blijvende bipolaire diagnose?

Een belangrijk onderdeel van deze review betrof registerstudies die keken naar diagnostische transitie: gaat een episode na psychedelicagebruik ook daadwerkelijk over in een blijvende bipolaire stoornis?
Uit deze registerstudies kwam een prevalentie van 4% (95% betrouwbaarheidsinterval 2–8%, gebaseerd op N = 7478 personen) voor latere overgang naar een bipolaire stoornis.
Belangrijk detail: de auteurs vonden weinig bewijs dat dit signaal specifiek aan hallucinogenen kan worden toegeschreven, wat suggereert dat andere factoren (zoals onderliggende kwetsbaarheid) hierin minstens zo'n grote rol spelen.

Conclusie van de auteurs

De onderzoekers concluderen dat serotonerge psychedelica een laag maar klinisch relevant risico geven op tijdelijke stemmingsgerelateerde symptomen bij kwetsbare personen, terwijl ze relatief veilig blijven binnen gecontroleerde klinische settings.
Tegelijk benadrukken ze dat langetermijneffecten en de gevolgen van herhaalde blootstelling nog onvoldoende zijn onderzocht, en pleiten ze nadrukkelijk voor grondig longitudinaal vervolgonderzoek.

Toevoeging

Voor wie zelf overweegt met psychedelica te experimenteren, of dit al doet, is dit onderzoek een goede aanleiding om nog eens kritisch naar de eigen (familie)voorgeschiedenis te kijken.
De combinatie van factoren die in deze review als risicoverhogend naar voren komt, bipolaire I-stoornis, een familiegeschiedenis van stemmingsstoornissen, polydruggebruik en onbegeleid gebruik, is precies de reden waarom een gedegen intake en screening vooraf zo belangrijk zijn.
Bij Triptherapie vragen we dan ook naar psychiatrische voorgeschiedenis en familiaire kwetsbaarheid voordat een sessie wordt ingepland, juist omdat acute stemmingswisselingen zoals hypomanie in de meeste gevallen wél te voorzien en te beperken zijn met de juiste voorbereiding en begeleiding.
Deze studie onderstreept nogmaals dat setting en begeleiding niet alleen bijdragen aan een prettigere ervaring, maar ook een directe rol spelen in het beperken van psychiatrische risico's.

Bron: Eskinazi M, Nasserdine R, Cusin RM, et al. "Psychedelic-induced hypomania and mania: a systematic review and meta-analysis." Mol Psychiatry. 2026 May 29. doi: 10.1038/s41380-026-03657-6.